Ba loại thẻ hướng dẫn viên khác nhau trước hết ở chỗ bạn được dẫn ai và dẫn ở đâu. Thẻ quốc tế cho phép dẫn cả khách Việt lẫn khách nước ngoài, thẻ nội địa dành cho khách trong nước, còn thẻ tại điểm chỉ dùng trong phạm vi một khu hay một điểm du lịch.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Hôm nay mình nói chuyện tấm thẻ mà người làm hướng dẫn nào cũng phải có. Mình chỉ nói ở mức cơ chế chung, vì điều kiện và thủ tục có thể thay đổi theo từng thời kỳ, nên trước khi làm hồ sơ bạn hãy tra lại quy định hiện hành ở cơ quan quản lý du lịch nơi mình sống.
Vì sao nghề hướng dẫn viên cần có thẻ?
Hướng dẫn viên là người thay mặt cả ngành đứng trước khách. Khách đi theo mình vào rừng, lên núi, xuống thuyền, và nghe mình kể về lịch sử, văn hoá của một vùng đất. Nếu ai cũng có thể tự xưng là hướng dẫn viên thì khách không có cách nào biết người đó có được đào tạo hay không.
Tấm thẻ vì vậy là một cam kết tối thiểu: người cầm thẻ đã qua một chương trình học hoặc bồi dưỡng nghiệp vụ, đã được kiểm tra ở một mức nào đó, và chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước. Khi có chuyện, khách biết phải phản ánh về đâu.
Với người làm nghề, thẻ còn là tấm vé để làm việc hợp pháp với các công ty lữ hành. Công ty có giấy phép thường chỉ được giao đoàn cho hướng dẫn viên có thẻ phù hợp, và ở nhiều điểm tham quan, người dẫn đoàn sẽ được kiểm tra thẻ ngay ở cổng.
Cho nên đừng coi tấm thẻ là thủ tục cho có. Nó là thứ đầu tiên chứng minh mình là người làm nghề, trước khi khách kịp nghe mình nói câu nào.
Thẻ quốc tế và thẻ nội địa khác nhau ở đâu?
Khác biệt dễ thấy nhất là đối tượng khách. Người có thẻ quốc tế được dẫn khách nước ngoài vào Việt Nam, dẫn khách Việt đi nước ngoài và dẫn cả khách trong nước. Người có thẻ nội địa thì chỉ dẫn khách là người Việt Nam đi trong nước.
Đi kèm là yêu cầu khác nhau về đào tạo và ngoại ngữ. Theo cơ chế chung, thẻ quốc tế đòi hỏi người làm hồ sơ chứng minh được khả năng sử dụng thành thạo một ngoại ngữ, ngoài phần chuyên môn hướng dẫn. Thẻ nội địa thì nhấn vào nghiệp vụ hướng dẫn và kiến thức về du lịch Việt Nam.
Nhiều bạn mới ra trường hay hỏi nên làm thẻ nào trước. Nếu ngoại ngữ của bạn đã vững thì đi thẳng thẻ quốc tế sẽ mở được nhiều cửa hơn. Nếu chưa, bắt đầu với thẻ nội địa để có việc, có kinh nghiệm dẫn đoàn, rồi vừa làm vừa học thêm ngoại ngữ cũng là con đường nhiều người đã đi.
Có một điều nên nhớ: tấm thẻ quốc tế không tự làm bạn thành người dẫn khách nước ngoài giỏi. Thẻ mở cửa, còn việc khách có muốn đi với mình lần nữa hay không là chuyện của tay nghề.
Thẻ hướng dẫn viên tại điểm dành cho ai?
Thẻ tại điểm dành cho những người làm việc gắn với một nơi cụ thể: một khu di tích, một vườn quốc gia, một bảo tàng, một khu du lịch. Họ không đi theo đoàn suốt chuyến mà đón đoàn ở điểm, dẫn trong phạm vi đó, rồi bàn giao lại cho người dẫn đoàn chính.
Nhiều người cầm thẻ tại điểm là người địa phương, hiểu nơi mình làm việc sâu hơn bất kỳ ai từ xa tới. Họ biết lối mòn nào trơn sau mưa, góc nào của ngôi đình có câu chuyện riêng, mùa nào chim về. Đó là kiến thức mà người dẫn đoàn đi khắp nơi khó có được.
Điều kiện để được cấp loại thẻ này thường nhẹ hơn về bằng cấp, nhưng đòi hỏi người làm hồ sơ qua kiểm tra nghiệp vụ hướng dẫn tại điểm. Chi tiết cụ thể nên hỏi cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh nơi điểm du lịch đó trực thuộc.
Với các bản làng làm du lịch cộng đồng, thẻ tại điểm là một con đường rất thực tế để thanh niên trong bản có nghề, giữ được câu chuyện của quê mình mà không phải rời đi.
Hồ sơ và đào tạo: mình nên chuẩn bị gì?
Ở mức chung, hồ sơ xin thẻ thường gồm giấy tờ tuỳ thân, giấy khám sức khoẻ, ảnh, và giấy tờ chứng minh đã được đào tạo đúng chuyên ngành hoặc đã có chứng chỉ nghiệp vụ hướng dẫn. Với thẻ quốc tế thì có thêm giấy tờ chứng minh trình độ ngoại ngữ.
Người học đúng ngành hướng dẫn du lịch ở trường thường có lợi thế vì bằng tốt nghiệp đã đáp ứng phần chuyên môn. Người học trái ngành có thể tham gia các khoá bồi dưỡng nghiệp vụ rồi thi lấy chứng chỉ. Trường nào, khoá nào được công nhận thì bạn nên hỏi thẳng cơ quan quản lý trước khi đóng học phí.
Một sai lầm hay gặp là đăng ký vào những khoá học hứa hẹn cấp thẻ nhanh mà không cần học. Đừng tin. Nếu có gì đó sai trong hồ sơ, người chịu thiệt là chính bạn, vì thẻ có thể bị thu hồi và tên mình gắn với một hồ sơ không trung thực.
Hãy giữ bản sao mọi giấy tờ, ghi lại ngày cấp và thời hạn. Thẻ hướng dẫn viên có thời hạn, và người bận đi tour liên tục rất dễ quên ngày phải làm thủ tục đổi.
Có thẻ rồi, điều gì giữ cho mình còn được hành nghề?
Có thẻ không có nghĩa là xong. Khi hành nghề, hướng dẫn viên phải đeo thẻ trong lúc dẫn khách, làm việc theo hợp đồng với đơn vị kinh doanh lữ hành hoặc theo quy định dành cho hướng dẫn viên tại điểm, và mang theo các giấy tờ liên quan đến đoàn như chương trình tour.
Nhiều nơi còn yêu cầu hướng dẫn viên tham gia các lớp cập nhật kiến thức định kỳ. Với người trong nghề, đây không chỉ là thủ tục. Di tích được trùng tu, câu chuyện lịch sử được giới nghiên cứu làm rõ thêm, có những điều mình kể suốt mười năm hoá ra đã cũ.
Hành vi trên tour cũng là thứ giữ hay mất tấm thẻ. Ép khách mua hàng, bỏ đoàn, nói sai lệch về lịch sử, cư xử thiếu văn hoá đều có thể bị xử lý. Khách bây giờ quay phim, chụp ảnh rất nhanh, một phút nóng nảy có thể theo mình rất lâu.
Thôi thì cứ coi tấm thẻ như một lời hứa với nghề. Giữ được lời hứa đó qua nhiều năm khó hơn nhiều so với lúc làm hồ sơ xin cấp.
Câu hỏi thường gặp
Không có thẻ có được làm hướng dẫn viên không?
Theo cơ chế chung, người hành nghề hướng dẫn cho đoàn khách du lịch cần có thẻ phù hợp. Làm khi chưa có thẻ có thể bị xử lý, và công ty giao đoàn cho người không có thẻ cũng chịu trách nhiệm. Bạn nên tra quy định hiện hành để biết chính xác.
Thẻ hướng dẫn viên có thời hạn bao lâu?
Thẻ quốc tế và nội địa có thời hạn và phải làm thủ tục cấp đổi khi hết hạn. Con số cụ thể có thể thay đổi theo quy định từng thời kỳ, nên hãy xem ngay trên thẻ của mình và hỏi cơ quan quản lý du lịch khi gần đến hạn.
Học trái ngành có làm được thẻ hướng dẫn viên không?
Có thể, thông qua các khoá bồi dưỡng nghiệp vụ hướng dẫn rồi thi lấy chứng chỉ theo quy định. Trước khi đóng học phí, hãy hỏi cơ quan quản lý xem khoá học và chứng chỉ đó có được chấp nhận khi làm hồ sơ hay không.
Thẻ tại điểm có dẫn đoàn đi tỉnh khác được không?
Không. Thẻ tại điểm chỉ dùng trong phạm vi khu hay điểm du lịch đã đăng ký. Muốn đi theo đoàn suốt hành trình qua nhiều nơi, bạn cần thẻ nội địa hoặc thẻ quốc tế tuỳ theo đối tượng khách.
Hướng dẫn viên có thẻ quốc tế có cần đeo thẻ khi dẫn khách Việt không?
Cần. Khi đang hành nghề, dù khách là ai, hướng dẫn viên nên đeo thẻ đúng quy định. Đó vừa là yêu cầu quản lý, vừa giúp khách và điểm tham quan nhận ra người dẫn đoàn hợp pháp.
