Hướng dẫn viên giữ giọng không phải bằng mẹo ngậm thứ gì đó, mà bằng thói quen nói ít mà đúng lúc, không cố át tiếng ồn, uống nước đều và ngủ đủ. Giữ sức cũng vậy, đó là chuyện của cả một mùa đi tour chứ không chỉ của vài ngày.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Giọng nói và sức khoẻ là vốn liếng của người dẫn đoàn, mà lại là thứ người mới hay tiêu xài hoang phí nhất. Tập này mình kể những thói quen giúp người trong nghề đi được nhiều năm. Chuyện bệnh lý cụ thể như khàn tiếng kéo dài thì bạn nên đi khám bác sĩ chuyên khoa, mình chỉ nói ở góc thói quen làm nghề.
Vì sao hướng dẫn viên hay mất giọng?
Lý do lớn nhất là nói to trong môi trường ồn. Trên xe có tiếng máy, tiếng điều hoà. Ở điểm tham quan có tiếng gió, tiếng loa của đoàn khác, tiếng người bán hàng. Người dẫn đoàn tự nhiên cao giọng lên để át đi, và sau vài ngày thì cổ họng chịu không nổi.
Lý do thứ hai là nói quá nhiều. Người mới sợ khoảng lặng nên lấp đầy mọi phút trên xe. Họ tưởng như thế là nhiệt tình, nhưng khách lại mệt, còn giọng mình thì kiệt.
Lý do thứ ba là thói quen sinh hoạt trên tour: ngủ ít, ăn vội, uống ít nước vì sợ phải dừng xe, ngồi lâu dưới luồng điều hoà lạnh rồi bước ra nắng gắt. Cơ thể bị kéo qua lại giữa hai thái cực nhiều lần trong ngày.
Hiểu được ba lý do này thì cách giữ giọng cũng hiện ra khá rõ. Phần còn lại là kiên trì làm cho đều, cả khi mình thấy đang khoẻ.
Nói ít mà đúng lúc, và dùng loa cho khéo
Thay vì nói liên tục, hãy chia lượng thuyết minh thành những khối ngắn có chủ đích. Trên chặng dài, nói vài lượt mỗi lượt mươi phút, phần còn lại để khách nghỉ hoặc mở một bản nhạc nhẹ phù hợp. Khách thường cảm ơn mình vì được ngủ hơn là vì được nghe thêm một câu chuyện.
Khi có micro trên xe, hãy để nó gần miệng và nói bằng giọng bình thường, chỉnh âm lượng loa vừa phải. Nhiều người cầm micro xa rồi vẫn nói to, vừa mệt vừa làm tiếng rè.
Ở điểm tham quan ngoài trời, đừng nói khi đang đứng giữa gió hay cạnh đường lớn. Hãy đưa khách vào chỗ khuất, cho họ đứng gần lại thành vòng cung, mình đứng quay lưng về phía ồn để tiếng nói hướng vào đoàn. Một chút sắp xếp như vậy tiết kiệm rất nhiều sức.
Với đoàn đông, loa cầm tay nhỏ là người bạn tốt. Nhưng nhớ vặn nhỏ ở nơi thờ tự và khu dân cư, vì giữ giọng cho mình không có nghĩa là làm phiền người khác.
Nước, đồ ăn và giấc ngủ trên tour
Uống nước đều theo từng ngụm nhỏ trong ngày tốt hơn uống nhiều một lúc. Nhiều hướng dẫn viên mang theo bình giữ nhiệt đựng nước ấm, vì nước đá lạnh sau khi nói nhiều làm cổ họng khó chịu với không ít người.
Ăn uống thì nên đúng bữa, dù có muộn hơn khách. Bỏ bữa trưa vì bận lo việc rồi bù bằng một bữa tối thật no là kiểu ăn làm người mệt rất nhanh. Hãy bỏ sẵn trong túi vài món ăn nhẹ để chống đói giữa chặng.
Ngủ là phần khó nhất. Tour thường dậy sớm và tối muộn, nên người lâu năm tận dụng giấc ngủ ngắn trên xe khi khách cũng đang nghỉ. Mười lăm hai mươi phút nhắm mắt có thể làm khác hẳn buổi chiều.
Một thói quen nhỏ khác là hạn chế thức khuya xem điện thoại sau khi đã báo cáo xong. Ánh màn hình và tin nhắn công việc làm đầu óc tỉnh táo lâu, mà ngày mai mình lại phải dậy trước khách.
Đi đứng cả ngày: giữ lưng, giữ chân
Hướng dẫn viên đứng và đi bộ rất nhiều, lại hay mang theo túi nặng gồm giấy tờ, nước, loa, áo mưa. Đôi giày êm, vừa chân, đã đi quen là món đầu tư đáng giá nhất. Đừng mang giày mới vào ngày đầu tour.
Túi đeo hai vai đỡ lưng hơn túi lệch một bên. Hãy lọc lại đồ mỗi tối, bỏ bớt những thứ không cần cho ngày mai. Gánh ít vài trăm gam mỗi ngày, cộng lại cả mùa là đỡ cho lưng rất nhiều.
Khi đứng thuyết minh, hãy đứng thẳng, dồn đều trọng lượng lên hai chân, tìm chỗ có thể dựa nhẹ. Tranh thủ vươn vai, xoay cổ lúc khách đang tự tham quan. Những động tác nhỏ ấy giúp mình không bị cứng người sau chặng xe dài.
Leo núi, leo bậc đá thì đi chậm theo nhịp người yếu nhất đoàn. Vừa an toàn cho khách, vừa không bắt chính mình chạy lên chạy xuống nhiều lần.
Giữ sức qua cả mùa cao điểm
Mùa cao điểm có khi đoàn này nối đoàn kia, nghỉ giữa hai tour chỉ một đêm. Đây là lúc người làm tự do dễ nhận quá sức vì sợ mất mối. Nhưng đi liên tục mà kiệt sức thì chất lượng dẫn đoàn đi xuống, và khách nhận ra trước cả mình.
Người lâu năm thường tự đặt giới hạn: sau vài tour liên tiếp phải có ít nhất một hai ngày nghỉ thật, không nhận thêm việc, không trả lời tin nhắn công việc trừ khi khẩn cấp. Họ báo trước với các công ty quen để lịch giao đoàn tính tới khoảng nghỉ đó.
Ngoài mùa cao điểm là lúc để khám sức khoẻ định kỳ, chữa những chỗ đau đã nhịn suốt mùa, và nếu khàn tiếng kéo dài thì đi khám bác sĩ chuyên khoa thay vì tự chữa.
Nghề này dài hơi. Một người dẫn đoàn được mười mấy năm với giọng vẫn ấm, lưng vẫn thẳng là người đã biết tiêu sức của mình như tiêu một khoản tiền để dành.
Câu hỏi thường gặp
Hướng dẫn viên bị khàn tiếng giữa tour thì làm sao?
Hãy giảm nói ngay, dùng micro và loa ở mức vừa, nhờ trưởng đoàn hoặc đồng nghiệp hỗ trợ các thông báo ngắn. Uống nước ấm và nghỉ ngơi. Nếu khàn tiếng kéo dài hay kèm đau, sốt thì nên đến cơ sở y tế để được khám.
Nói trên xe bao lâu là vừa?
Không có con số chung, nhưng chia thành những lượt ngắn xen với thời gian yên lặng thường dễ chịu cho cả khách lẫn người nói. Quan sát đoàn là cách tốt nhất: khách bắt đầu ngủ hay nhìn điện thoại thì nên dừng.
Hướng dẫn viên có nên uống nhiều cà phê để tỉnh không?
Một ly vào buổi sáng giúp nhiều người tỉnh táo, nhưng uống nhiều trong ngày có thể làm khó ngủ vào buổi tối và khô họng. Tốt nhất là giữ đủ giấc ngủ và uống nước đều thay vì dựa vào cà phê.
Đi tour liên tục có ảnh hưởng sức khoẻ lâu dài không?
Nếu không có khoảng nghỉ, cơ thể dễ mệt mỏi kéo dài, đau lưng, đau họng, rối loạn giấc ngủ. Người làm lâu năm thường tự đặt lịch nghỉ giữa các tour và khám sức khoẻ định kỳ vào mùa vắng khách.
Đồ gì nên luôn có trong túi hướng dẫn viên?
Bình nước, áo mưa mỏng, sạc dự phòng, danh sách đoàn và số điện thoại nhà cung cấp, bút và sổ nhỏ, một ít đồ ăn nhẹ, khăn giấy. Giữ túi gọn và nhẹ để không mệt lưng cả ngày.
