Làm hướng dẫn viên cơ hữu là đổi một phần tự do lấy sự ổn định, có người giao việc, có người đào tạo. Làm tự do thì được chọn đoàn, chọn lịch, nhưng phải tự tìm việc, tự lo mùa vắng khách. Lựa chọn nào hợp hơn tuỳ vào giai đoạn nghề và hoàn cảnh của từng người.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Đây là câu hỏi mà gần như ai làm nghề vài năm cũng phải trả lời. Mình sẽ không nói thu nhập bên nào cao hơn, vì điều đó khác nhau quá nhiều giữa người này với người khác. Mình chỉ đặt hai con đường cạnh nhau để bạn thấy rõ mỗi bên được gì và phải trả gì.
Hướng dẫn viên cơ hữu là làm thế nào?
Hướng dẫn viên cơ hữu là người làm việc lâu dài cho một công ty lữ hành theo hợp đồng lao động. Công ty giao đoàn, lo bảo hiểm theo quy định, và người dẫn đoàn được tính là nhân sự của công ty chứ không phải người được thuê theo từng chuyến.
Cái được đầu tiên là sự ổn định. Mùa vắng khách, người cơ hữu vẫn có việc ở văn phòng, có thể phụ điều hành, đi khảo sát tuyến mới hoặc tham gia đào tạo. Họ không phải lo tháng tới có đoàn hay không.
Cái được thứ hai là học nghề có hệ thống. Ở công ty có nề nếp, người mới được kèm bởi người lâu năm, được đi những tuyến khó dần theo năng lực, được góp ý sau mỗi đoàn. Với người mới vào nghề, đây là môi trường rất quý.
Cái phải trả là ít được chọn. Công ty giao tuyến nào thì đi tuyến đó, lịch nghỉ phụ thuộc lịch chung, và đôi khi phải nhận những đoàn mình không thích.
Hướng dẫn viên tự do sống bằng gì?
Hướng dẫn viên tự do nhận đoàn từ nhiều công ty theo từng hợp đồng. Họ có thể chọn tuyến mình giỏi, chọn thị trường khách mình thích, từ chối những lịch không hợp. Nhiều người dẫn đoàn lâu năm chọn con đường này khi đã có tên tuổi trong giới.
Nguồn việc của người tự do đến từ quan hệ. Các điều hành tour nhớ ai dẫn đoàn tốt, ai đáng tin khi có sự cố, và gọi lại người đó khi có đoàn hợp. Một lần dẫn tốt có thể mang về nhiều đoàn sau, một lần bỏ đoàn có thể làm mất cả một mối.
Cái khó là thu nhập không đều. Mùa cao điểm có thể kín lịch, mùa thấp điểm có thể trống cả tháng. Người tự do phải tự để dành, tự lo bảo hiểm và các khoản phúc lợi mà người cơ hữu được công ty lo.
Họ cũng phải tự lo chuyện học thêm. Không ai kèm họ đi tuyến mới, không ai nhắc họ cập nhật kiến thức. Muốn giỏi lên, họ phải tự bỏ thời gian và chi phí ra.
Người mới vào nghề nên bắt đầu ở đâu?
Với đa số người mới, bắt đầu ở một công ty có nề nếp, dù là cơ hữu hay cộng tác thường xuyên, là con đường an toàn hơn. Bạn được học cách làm việc với nhà cung cấp, cách viết báo cáo, cách xử lý sự cố khi bên cạnh có người hướng dẫn.
Ra làm tự do quá sớm thường gặp hai cái bẫy. Một là nhận đủ mọi loại đoàn để có việc, kể cả những đoàn vượt quá khả năng, rồi xử lý không nổi khi có chuyện. Hai là làm cho những đơn vị thiếu chuyên nghiệp, không có hợp đồng rõ ràng, đến lúc có tranh chấp thì không biết dựa vào đâu.
Khi đã đi qua vài mùa, quen nhiều tuyến, có những điều hành tin tưởng mình, đó mới là lúc cân nhắc làm tự do. Lúc ấy mình có tên tuổi để bán, chứ không chỉ có thời gian để bán.
Cũng có người làm cơ hữu cả đời và thấy hạnh phúc, nhất là khi công ty đối xử tốt và có đường thăng tiến lên điều hành hay quản lý. Không có gì sai với lựa chọn đó.
Giữ mối với công ty lữ hành: những điều không ai nói
Điều đầu tiên điều hành nhớ về một hướng dẫn viên không phải là giọng hay mà là sự đáng tin. Nhận đoàn rồi thì đi, không huỷ vào phút chót vì có đoàn khác hấp dẫn hơn. Một lần huỷ như vậy có thể khiến mình không bao giờ được gọi lại.
Điều thứ hai là báo cáo rõ ràng. Gửi báo cáo cuối ngày đều đặn, quyết toán đúng hạn, hoá đơn đầy đủ. Điều hành bận rộn với nhiều đoàn cùng lúc rất quý người không bắt họ phải đi đòi giấy tờ.
Điều thứ ba là giữ uy tín của công ty trước mặt khách. Hướng dẫn viên tự do đang mặc áo của công ty nào thì nói về công ty đó, không chào mời khách đi tour riêng với mình, không chê công ty trước mặt khách. Chuyện này người trong nghề kể cho nhau rất nhanh.
Và cuối cùng là góp ý thật lòng. Một hướng dẫn viên chỉ ra chương trình nào đi quá vội, nhà hàng nào dạo này kém đi, sẽ được điều hành tin hơn người lúc nào cũng nói mọi thứ ổn.
Những câu hỏi nên tự trả lời trước khi chọn
Bạn có chịu được những tháng không có thu nhập không. Nếu gia đình đang phụ thuộc vào một nguồn tiền đều đặn từ bạn, con đường cơ hữu sẽ nhẹ đầu hơn.
Bạn có kỷ luật tự học không. Người tự do giỏi thường dành mùa vắng khách để đọc, đi khảo sát, học thêm ngoại ngữ. Nếu bạn biết mình cần người nhắc, môi trường công ty sẽ giúp bạn tiến bộ đều hơn.
Bạn đã có những mối quan hệ đủ để có việc chưa. Ra làm tự do khi mới quen vài người là đặt cả mùa vào vài cái tên.
Và bạn muốn nghề này đưa mình đến đâu sau mười năm. Nếu là điều hành, quản lý hay mở công ty, thời gian làm cơ hữu cho bạn thấy được bộ máy bên trong. Nếu là chuyên gia dẫn một thị trường khách hay một loại tour đặc biệt, con đường tự do có thể hợp hơn. Bạn cũng có thể đi lần lượt cả hai.
Câu hỏi thường gặp
Hướng dẫn viên tự do có cần hợp đồng với công ty không?
Có. Mỗi lần dẫn đoàn nên có hợp đồng hoặc văn bản thoả thuận rõ ràng về thời gian, công việc, thù lao và trách nhiệm. Đây là căn cứ để hai bên giải quyết khi có tranh chấp, và cũng là yêu cầu quản lý đối với hoạt động hướng dẫn.
Làm hướng dẫn viên tự do có được đóng bảo hiểm xã hội không?
Người làm tự do không có công ty đóng thay nên phải tự tìm hiểu các hình thức bảo hiểm tự nguyện. Bạn nên hỏi cơ quan bảo hiểm xã hội nơi cư trú để biết mình có thể tham gia loại nào và thủ tục ra sao.
Hướng dẫn viên cơ hữu có được nhận đoàn của công ty khác không?
Tuỳ hợp đồng lao động và quy định nội bộ. Nhiều công ty không cho phép để tránh xung đột lợi ích. Hãy đọc kỹ hợp đồng và hỏi rõ trước khi nhận việc bên ngoài để tránh mất lòng.
Làm sao để điều hành tour nhớ đến mình?
Dẫn đoàn tốt, báo cáo đều, quyết toán đúng hạn, không bỏ đoàn vào phút chót và góp ý thật lòng sau mỗi chuyến. Giữ liên lạc nhẹ nhàng vào mùa vắng khách cũng giúp tên mình không bị quên.
Có nên vừa làm cơ hữu vừa dẫn tour riêng không?
Nếu dẫn tour riêng bằng khách của công ty thì không nên, vì đó là vi phạm lòng tin và có thể vi phạm hợp đồng. Nếu muốn mở hướng riêng, hãy minh bạch với công ty hoặc chờ đến khi chuyển hẳn sang con đường khác.
