Làm tour miền Tây là làm theo nhịp của nước. Chợ nổi họp từ rất sớm nên đoàn phải dậy sớm, con nước lên xuống quyết định thuyền vào được những kênh nào, mùa nước nổi và mùa trái cây làm đổi cả chương trình. Người làm tour ở đây phải hỏi lịch nước kỹ như hỏi lịch xe.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Miền Tây trông có vẻ dễ làm tour vì đường bằng, người hiền, đồ ăn ngon. Nhưng những đoàn làm tốt và những đoàn làm hời hợt khác nhau rất rõ, và chỗ khác nhau thường nằm ở việc người làm tour có hiểu sông nước hay không.
Chợ nổi: dậy sớm và đến đúng lúc
Chợ nổi ở miền Tây như chợ nổi Cái Răng ở Cần Thơ họp từ lúc trời còn tối và đông nhất vào sáng sớm. Đến lúc nắng đã lên cao, phần lớn ghe hàng đã bán xong và chợ thưa dần. Đoàn đến trễ chỉ thấy những ghe còn lại và các thuyền chở khách khác.
Vì vậy tour chợ nổi phải xếp khách dậy rất sớm, có khi trước khi trời sáng. Hãy nói rõ trong chương trình và dặn đoàn từ tối hôm trước. Nhiều khách sẽ cảm ơn mình khi thấy mặt trời lên giữa những ghe đầy trái cây.
Chọn chỗ nghỉ đêm trước gần bến để giảm thời gian di chuyển lúc sáng sớm. Chuẩn bị đồ ăn sáng nhẹ hoặc cho khách ăn sáng ngay trên chợ, một tô hủ tiếu trên ghe là trải nghiệm khách nhớ mãi.
Ở chợ nổi, nhắc khách mua hàng một cách lịch sự, không chụp ảnh chĩa thẳng vào mặt người bán khi chưa hỏi, và giữ chặt điện thoại khi nghiêng người khỏi thuyền.
Con nước quyết định đường thuyền
Kênh rạch miền Tây chịu ảnh hưởng của thuỷ triều. Con nước lớn thì thuyền vào được những rạch nhỏ, con nước ròng thì có rạch cạn, thuyền phải đi đường khác hoặc khách phải đi bộ một đoạn. Lịch nước thay đổi theo ngày trong tháng.
Người làm tour nên hỏi chủ thuyền, người địa phương về con nước những ngày đoàn tới, và xếp giờ đi thuyền vào kênh nhỏ cho hợp. Đây là chi tiết mà tour làm hời hợt thường bỏ qua, rồi khách ngồi thuyền nhìn bùn.
Thời gian đi thuyền cũng phải tính đủ. Thuyền chạy chậm, đi qua nhiều khúc quanh, có lúc phải nhường đường. Nắng trên sông rất gắt, nên tránh xếp chặng thuyền dài vào giữa trưa.
Khi con nước không thuận, có sẵn phương án: đi xe đạp trên đường làng, đi bộ qua vườn, đổi thứ tự các điểm. Miền Tây có nhiều cách để khám phá ngoài thuyền.
An toàn trên thuyền là chuyện không được bớt
Thuyền chở khách phải có áo phao đủ cho mọi người, và khách phải mặc, không chỉ để trên thuyền. Hướng dẫn viên kiểm tra trước khi thuyền rời bến, nhất là với trẻ em và người không biết bơi.
Chọn thuyền và người lái có giấy tờ hợp lệ theo quy định, thuyền chắc chắn, không chở quá số người. Một chiếc thuyền chở quá tải trên sông lớn khi có sóng là chuyện rất nguy hiểm.
Dặn khách ngồi yên khi thuyền chạy, không đứng dậy cùng lúc một phía, không thò tay ra ngoài khi thuyền đi sát thuyền khác hay sát bờ. Lên xuống thuyền phải có người đỡ, nhất là người lớn tuổi.
Mùa mưa có khi có giông lớn bất chợt trên sông. Theo dõi thời tiết và sẵn sàng cho thuyền vào bờ chờ khi trời chuyển xấu.
Mùa nước nổi và mùa trái cây
Mùa nước nổi ở đầu nguồn miền Tây thường kéo dài khoảng nửa cuối năm, khi nước sông dâng lên tràn đồng. Đây là mùa có những trải nghiệm riêng: đồng nước mênh mông, cá linh, bông điên điển, nghề lưới của người dân. Tour mùa này khác hẳn tour mùa khô.
Nhưng nước nổi cũng làm một số đường đất ngập, một số điểm không vào được. Người làm tour nên khảo sát hoặc hỏi kỹ trước khi đưa đoàn tới.
Mùa trái cây rộ thường vào khoảng giữa năm, là lúc các nhà vườn đón khách vào ăn trái tại vườn. Mỗi loại trái có mùa riêng và mỗi năm có thể khác nhau, nên đừng hứa với khách loại trái nào khi chưa hỏi nhà vườn.
Một tour miền Tây được thiết kế theo mùa sẽ có lý do để khách quay lại nhiều lần trong năm.
Nhà vườn đón khách: làm sao cho thật
Nhiều tour miền Tây có điểm dừng ở nhà vườn, nghe đờn ca tài tử, ăn trái cây, uống trà mật ong. Khi làm đại trà, những điểm này dễ biến thành một chuỗi giống nhau, khách thấy như đi qua một dây chuyền.
Người làm tour có thể chọn những nhà vườn mà chủ nhà thật sự làm vườn, sẵn lòng dẫn khách đi giữa những hàng cây, kể về mùa vụ, cách chăm cây, chuyện gia đình. Khách thấy cuộc sống thật thay vì một màn trình diễn.
Thoả thuận với nhà vườn rõ ràng về số khách, thời gian, những gì khách được làm, được ăn, và không ép khách mua sản phẩm. Hướng dẫn viên không nhận phần trăm từ việc khách mua hàng tại vườn.
Đờn ca tài tử là di sản được trân trọng. Nếu đưa vào tour, hãy giới thiệu cho khách hiểu, mời họ lắng nghe trong yên tĩnh, và trả công xứng đáng cho người đờn người hát.
Câu hỏi thường gặp
Chợ nổi miền Tây họp vào giờ nào?
Chợ nổi thường họp từ khi trời còn tối và đông nhất vào sáng sớm, rồi thưa dần khi nắng lên. Tour chợ nổi vì vậy thường khởi hành rất sớm. Giờ cụ thể nên hỏi người địa phương và chủ thuyền ở từng chợ.
Con nước ảnh hưởng thế nào tới tour miền Tây?
Thuỷ triều làm mực nước kênh rạch lên xuống theo ngày. Nước lớn thì thuyền vào được rạch nhỏ, nước ròng thì có rạch cạn. Người làm tour cần hỏi lịch nước để xếp giờ đi thuyền cho hợp.
Mùa nước nổi miền Tây có nên đi tour không?
Có, đây là mùa có những trải nghiệm riêng như đồng nước, nghề cá, món ăn theo mùa. Tuy vậy một số đường đất có thể ngập, nên cần khảo sát và hỏi kỹ trước khi đưa đoàn tới.
Đi thuyền trên sông cần lưu ý gì về an toàn?
Mọi người mặc áo phao, thuyền không chở quá tải, người lái có giấy tờ hợp lệ, khách ngồi yên khi thuyền chạy và có người đỡ khi lên xuống. Theo dõi thời tiết để vào bờ khi có giông.
Có nên hứa với khách được ăn loại trái cây cụ thể ở nhà vườn?
Không nên hứa cụ thể khi chưa hỏi nhà vườn, vì mỗi loại trái có mùa riêng và có thể thay đổi theo năm. Hãy giới thiệu là trái cây theo mùa và cập nhật cho khách gần ngày đi.
