Mùa vắng khách là phần tất yếu của nghề lữ hành, không phải tai nạn. Người làm nghề sống qua nó bằng cách để dành từ mùa cao điểm, dùng thời gian rảnh để học, đi khảo sát tuyến mới, làm những mảng khách trái mùa, nghỉ ngơi và chăm sóc sức khoẻ, thay vì chỉ ngồi chờ điện thoại reo.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Có những tháng điện thoại reo không ngớt, có những tháng cả tuần không có đoàn nào. Người mới vào nghề hay hoảng ở những tháng trống. Người lâu năm thì coi đó là mùa của việc khác. Tập này mình kể họ làm gì.
Để dành từ mùa cao điểm
Nguyên tắc đầu tiên là tiền kiếm được mùa đông khách không phải tiền của mùa đông khách. Một phần trong đó là tiền để sống những tháng vắng. Người tự do càng phải nhớ điều này.
Cách đơn giản là ước tính mình cần bao nhiêu để sống qua những tháng thường vắng khách, rồi để riêng một phần thu nhập mỗi đoàn vào một khoản không đụng tới. Ví dụ giả sử mỗi đoàn để riêng một phần nhỏ cố định, cuối mùa sẽ có một khoản đệm đáng kể.
Tránh vay mượn hay mua sắm lớn vào giữa mùa đông khách chỉ vì đang có nhiều tiền. Những khoản trả góp hằng tháng sẽ trở thành gánh nặng khi mùa vắng tới.
Với công ty, nguyên tắc cũng vậy: giữ một khoản dự phòng đủ trả chi phí cố định trong những tháng ít đoàn.
Một thói quen tốt nữa là ghi lại thu nhập theo từng tháng trong vài năm. Nhìn bảng ấy, bạn sẽ thấy rõ tháng nào thường trống, tháng nào thường kín, và tự tin hơn khi lên kế hoạch chi tiêu. Nghề theo mùa thì tiền cũng phải tính theo năm chứ không tính theo tháng.
Học và đọc khi có thời gian
Mùa vắng khách là lúc hiếm hoi người làm nghề có thời gian dài để học. Học thêm ngoại ngữ, học một khoá sơ cứu, đọc sâu về lịch sử, văn hoá những vùng mình dẫn.
Nhiều hướng dẫn viên dùng thời gian này để viết lại bài thuyết minh, tìm thêm câu chuyện mới, kiểm tra lại những điều mình đã kể nhiều năm xem có còn đúng không.
Đây cũng là lúc tham gia những lớp cập nhật kiến thức mà cơ quan quản lý hay hiệp hội nghề nghiệp tổ chức, nếu có.
Người dùng mùa vắng để học sẽ bước vào mùa đông khách tiếp theo với một thứ mới để mang tới cho khách.
Khảo sát tuyến mới và chăm lại tuyến cũ
Không có đoàn là lúc tốt để tự đi. Đi khảo sát một tuyến mới mà công ty định làm, hoặc đi lại tuyến cũ để xem có gì thay đổi: quán nào đóng cửa, đường nào đã sửa, điểm nào mới mở.
Tự đi với tư cách một khách bình thường cũng giúp mình thấy những điều mà khi dẫn đoàn không thấy: cảm giác chờ xe, cảm giác tìm đường, cảm giác ăn ở một quán lạ.
Ghé thăm những nhà cung cấp quen, những hộ dân đón khách, những người hướng dẫn tại điểm. Một lần ghé thăm khi không có đoàn, không có việc gì để nhờ, làm quan hệ ấm lên rất nhiều.
Ghi chép lại mọi thứ vào hồ sơ tuyến. Mùa sau, chính những ghi chép đó giúp đoàn chạy tốt hơn.
Mảng khách trái mùa
Mùa vắng của mảng khách này có thể là mùa đông khách của mảng khác. Khách nội địa vắng thì có khi khách quốc tế từ một số thị trường lại đông, hay ngược lại. Đoàn học sinh đi theo năm học, đoàn công ty đi theo lịch của doanh nghiệp.
Người làm nghề có thể mở rộng sang mảng khác để lấp những tháng trống: học thêm một ngoại ngữ để dẫn thị trường mới, nhận những đoàn chuyên đề, đoàn hội nghị.
Công ty có thể thiết kế những sản phẩm riêng cho mùa vắng: tour ngắn ngày cho người địa phương cuối tuần, tour trải nghiệm theo mùa như mùa nước nổi, mùa hoa. Đôi khi chính mùa vắng lại có những trải nghiệm đẹp mà mùa đông khách không có.
Cũng có người làm thêm những công việc liên quan như dạy ngoại ngữ, viết bài, phiên dịch, để giữ thu nhập và giữ kỹ năng.
Nghỉ ngơi thật và giữ liên lạc
Sau một mùa cao điểm dài, cơ thể và tinh thần cần được nghỉ thật. Đừng biến mùa vắng thành một mùa lo lắng liên tục. Dành thời gian cho gia đình, khám sức khoẻ, chữa những chỗ đau đã nhịn cả mùa.
Giữ liên lạc nhẹ nhàng với các điều hành, các công ty quen: một tin nhắn hỏi thăm, cho biết lịch mình trống, những kỹ năng mới vừa học. Khi có đoàn, họ sẽ nhớ tới mình đầu tiên.
Với khách cũ, đây là lúc gửi lời chúc, chia sẻ một thông tin hữu ích, gợi ý chuyến đi cho mùa tới. Không cần bán, chỉ cần để khách nhớ.
Người sống được với nghề lữ hành lâu năm là người đã làm hoà với nhịp lên xuống của nó, biết dùng mùa đông khách để làm, và mùa vắng khách để chuẩn bị.
Câu hỏi thường gặp
Hướng dẫn viên tự do làm gì khi không có tour?
Học thêm ngoại ngữ, kỹ năng, đọc sâu về tuyến mình dẫn, đi khảo sát tuyến mới, giữ liên lạc với các công ty quen, và có thể làm thêm những việc liên quan như phiên dịch, dạy học, viết bài.
Mùa vắng khách du lịch ở Việt Nam thường vào lúc nào?
Tuỳ vùng và mảng khách. Có vùng vắng vào mùa mưa, có mảng khách nội địa vắng sau các kỳ nghỉ lớn. Mỗi công ty nên xem lại số liệu của mình qua vài năm để biết những tháng thường vắng.
Nên để dành bao nhiêu cho mùa vắng khách?
Ước tính chi phí sống của những tháng thường vắng, rồi để riêng một phần thu nhập mỗi đoàn trong mùa đông khách để đủ khoản đó. Con số cụ thể tuỳ hoàn cảnh từng người.
Công ty lữ hành làm gì để sống qua mùa thấp điểm?
Giữ khoản dự phòng chi phí cố định, thiết kế sản phẩm riêng cho mùa vắng, mở rộng sang mảng khách trái mùa, dùng thời gian để đào tạo nhân viên, khảo sát tuyến và chuẩn bị cho mùa sau.
Có nên nhận mọi việc trong mùa vắng để có thu nhập?
Không nên nhận những việc làm hại uy tín như dẫn đoàn cho đơn vị thiếu chuyên nghiệp hay ép khách mua sắm. Nhận những việc phù hợp, an toàn và giữ được tiếng nghề cho mùa sau.
