Ở trường, ngành lữ hành và hướng dẫn du lịch dạy những thứ nền tảng: địa lý, lịch sử, văn hoá, nghiệp vụ điều hành và hướng dẫn, ngoại ngữ, pháp luật về du lịch. Ngoài đời, người học phải tự luyện thêm những thứ chỉ có trên đường: xử lý sự cố, đọc tâm trạng khách, xây quan hệ với nhà cung cấp và giữ sức qua những mùa đông khách.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Tập này dành cho các bạn đang học hay sắp chọn ngành du lịch, và cả phụ huynh đang băn khoăn cho con. Mình không giới thiệu trường nào, chỉ kể những gì người trong nghề mong các bạn mang theo khi ra trường.
Ở trường thường học những gì?
Chương trình ngành lữ hành, hướng dẫn du lịch ở các trường thường gồm khối kiến thức nền như địa lý du lịch, lịch sử, văn hoá Việt Nam và thế giới, tâm lý khách du lịch, cùng với những môn nghiệp vụ như thiết kế và điều hành chương trình, nghiệp vụ hướng dẫn, tiếp thị du lịch, pháp luật về du lịch.
Ngoại ngữ là phần quan trọng, nhất là với những bạn muốn dẫn khách quốc tế. Nhiều trường có thêm các chuyến đi thực tế và thời gian thực tập ở công ty lữ hành.
Những kiến thức này cho bạn một cái khung. Khi đứng trước một ngôi đình, bạn biết đặt nó vào bối cảnh lịch sử nào. Khi lập một chương trình, bạn biết những bước cần có.
Bằng cấp đúng chuyên ngành cũng là một trong những điều kiện để được cấp thẻ hướng dẫn viên hay làm người phụ trách kinh doanh lữ hành theo cơ chế chung. Đó là lợi thế thực tế của người học đúng ngành.
Những thứ chỉ học được trên đường
Không lớp học nào dạy đủ cảm giác đứng trước ba mươi khách khi xe hỏng giữa đèo. Không giáo trình nào nói cho bạn biết lúc nào khách đang mệt mà không nói ra. Những kỹ năng ấy chỉ có được qua nhiều chuyến đi.
Kỹ năng làm việc với nhà cung cấp cũng vậy: cách nói chuyện với chủ nhà hàng khi món ra chậm, cách thương lượng với khách sạn khi thiếu phòng, cách giữ quan hệ với tài xế. Đó là những mối quan hệ người với người, học bằng cách làm.
Kỹ năng giữ sức, giữ giọng, ngủ trên xe, ăn vội mà không đau dạ dày, nghe thì buồn cười nhưng lại quyết định bạn đi được bao lâu trong nghề.
Vì vậy, đừng nghĩ cầm tấm bằng là xong. Tấm bằng mở cửa, còn tay nghề thì phải tích từng chuyến.
Tận dụng thời gian thực tập
Thực tập là lúc quý nhất để học nghề, nếu bạn chủ động. Đừng chỉ ngồi ở văn phòng chờ người giao việc. Hãy xin đi theo đoàn, xin phụ điều hành vào mùa cao điểm, xin ngồi nghe người bán tour tư vấn.
Đi theo một hướng dẫn viên lâu năm, hãy quan sát cả những gì họ không nói: họ đứng ở đâu khi đếm khách, họ nói gì với tài xế lúc sáng sớm, họ xử lý thế nào khi khách phàn nàn. Ghi chép lại mỗi tối.
Hỏi nhiều, nhưng hỏi đúng lúc. Người dẫn đoàn đang bận với khách thì không phải lúc. Buổi tối sau khi khách đã nghỉ, hay trên xe lúc chặng dài, là lúc họ sẵn lòng kể.
Một kỳ thực tập tốt có thể mang về cho bạn những người thầy, những mối quan hệ và đôi khi một công việc ngay sau khi ra trường.
Ngoại ngữ, sơ cứu và những thứ nên học sớm
Nếu bạn muốn dẫn khách quốc tế, hãy đầu tư vào ngoại ngữ từ sớm, không chỉ để thi mà để nói được, giải thích được. Thử thuyết minh một điểm quen bằng ngoại ngữ và ghi âm lại, bạn sẽ biết mình còn thiếu gì.
Học một khoá sơ cứu cơ bản ở nơi được công nhận. Đó là kỹ năng mà người làm nghề nào cũng nên có, và nhiều công ty đánh giá cao.
Học lái xe máy, bơi, những kỹ năng đời thường mà nghề này cần tới nhiều hơn bạn tưởng.
Và đọc. Đọc sách lịch sử, địa lý, văn hoá, đọc về những vùng bạn muốn dẫn. Người dẫn đoàn có vốn đọc rộng kể chuyện khác hẳn người chỉ học thuộc giáo trình.
Chọn hướng đi sau khi ra trường
Ngành lữ hành mở ra nhiều hướng: hướng dẫn viên, điều hành, bán tour, thiết kế sản phẩm, làm cho khách sạn, khu du lịch, cơ quan quản lý. Bạn không cần chọn ngay, nhưng nên thử vài vị trí để biết mình hợp với gì.
Nhiều người bắt đầu bằng hướng dẫn viên vì đó là cách nhanh nhất để hiểu toàn bộ nghề từ phía khách. Sau vài năm, họ chuyển sang điều hành, thiết kế sản phẩm hay mở công ty.
Đừng ngại bắt đầu ở công ty nhỏ. Ở đó bạn được làm nhiều việc, học nhanh hơn, dù có thể không có nhiều quy trình bài bản như công ty lớn.
Và hãy giữ niềm vui với nghề. Nghề lữ hành vất vả, đi nhiều, thu nhập theo mùa. Người ở lại lâu là người thật sự thích đi, thích người, thích kể chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Học ngành lữ hành ra trường làm gì?
Có thể làm hướng dẫn viên, điều hành tour, bán tour, thiết kế sản phẩm du lịch, làm ở khách sạn, khu du lịch hay cơ quan quản lý. Nhiều người bắt đầu bằng hướng dẫn viên rồi chuyển dần sang các vị trí khác.
Không học ngành du lịch có làm nghề lữ hành được không?
Được, nhiều người trái ngành vẫn làm tốt. Để làm hướng dẫn viên có thẻ hoặc người phụ trách kinh doanh lữ hành, người trái ngành thường cần học thêm chứng chỉ nghiệp vụ theo quy định. Hãy hỏi cơ quan quản lý du lịch về điều kiện cụ thể.
Sinh viên du lịch nên học thêm gì ngoài giờ?
Ngoại ngữ đủ để nói và giải thích, sơ cứu cơ bản, kỹ năng giao tiếp, và đọc rộng về lịch sử, địa lý, văn hoá. Đi thực tế càng nhiều càng tốt, kể cả tự đi để hiểu cảm giác của khách.
Thực tập ở công ty lữ hành nên làm gì để học được nhiều?
Chủ động xin đi theo đoàn, phụ điều hành, ngồi nghe tư vấn khách. Quan sát người lâu năm, ghi chép mỗi tối, hỏi đúng lúc. Một kỳ thực tập chủ động có thể mang lại cả người thầy và công việc.
Nghề lữ hành có phù hợp với người hướng nội không?
Có. Không phải vị trí nào cũng cần đứng trước đám đông. Điều hành, thiết kế sản phẩm, quản lý nhà cung cấp hợp với người thích sắp xếp, tỉ mỉ. Ngay cả hướng dẫn viên, nhiều người hướng nội vẫn dẫn đoàn rất giỏi nhờ sự lắng nghe.
