Lộ trình phổ biến trong nghề lữ hành đi từ hướng dẫn viên hay nhân viên bán tour, lên điều hành, trưởng bộ phận, rồi quản lý sản phẩm hay mở công ty riêng. Nhưng không có một bậc thang duy nhất. Có người chọn đi sâu thành chuyên gia của một tuyến, một nhóm khách, và sống tốt ở đó suốt đời làm nghề.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Sau vài năm làm nghề, câu hỏi tiếp theo thường là mình sẽ đi đâu từ đây. Tập này mình phác ra những nấc hay gặp, mỗi nấc đòi hỏi gì thêm, và những lựa chọn khác ngoài việc leo lên ghế quản lý.
Nấc đầu: hướng dẫn viên và nhân viên bán tour
Phần lớn người làm nghề bắt đầu ở một trong hai vị trí: dẫn đoàn hoặc bán tour. Đây là hai cửa sổ nhìn vào nghề từ phía khách, một bên ở ngoài đường, một bên ở bàn tư vấn.
Ở nấc này, việc quan trọng nhất là tích luỹ: đi nhiều tuyến, gặp nhiều loại khách, xử lý nhiều loại sự cố, quen nhiều nhà cung cấp. Mỗi chuyến đi là một bài học mà sau này lên vị trí cao hơn sẽ không còn cơ hội học lại.
Người bán tour giỏi hiểu khách cần gì, hiểu vì sao khách chọn hay không chọn. Người dẫn đoàn giỏi hiểu chương trình chạy thật thế nào. Cả hai đều là nền tảng cho những nấc sau.
Đừng vội rời nấc đầu chỉ vì muốn có chức danh. Những năm ở đây càng chắc, những năm sau càng vững.
Nấc thứ hai: điều hành
Nhiều hướng dẫn viên chuyển sang điều hành khi muốn bớt đi xa, hoặc khi muốn hiểu bộ máy phía sau. Người bán tour cũng có thể chuyển sang nếu thích sắp xếp và giấy tờ.
Điều hành cần thêm những kỹ năng mới: quản lý nhiều đoàn cùng lúc, làm việc với số liệu, quyết toán, thương lượng với nhà cung cấp, ra quyết định nhanh khi có sự cố từ xa.
Kinh nghiệm dẫn đoàn là lợi thế rất lớn ở vị trí này. Điều hành từng dẫn đoàn nhìn một lịch chạy là biết chỗ nào sẽ vấp.
Đây cũng là vị trí học được nhiều nhất về kinh doanh của công ty: tiền đi đâu, lời lỗ ở đâu, nhà cung cấp nào đáng giữ.
Nấc thứ ba: trưởng bộ phận và quản lý sản phẩm
Lên trưởng bộ phận, công việc chuyển từ tự làm sang làm qua người khác. Bạn phải giao việc, kèm người mới, đánh giá, giải quyết mâu thuẫn trong nhóm. Nhiều người giỏi nghề lại vấp ở đây, vì quản lý người là một nghề khác.
Quản lý sản phẩm là hướng đi khác: thiết kế tour mới, định giá, chọn tuyến, quyết định mùa nào bán gì. Vị trí này cần cả hiểu biết thị trường lẫn kinh nghiệm thực địa.
Ở nấc này, những kỹ năng như đọc báo cáo tài chính cơ bản, lập kế hoạch, thuyết trình, viết rõ ràng trở nên quan trọng. Hãy học chúng sớm, trước khi được giao vị trí.
Đừng quên đi thực địa. Người quản lý lâu không đi tour dễ quyết định sai vì không còn biết ngoài đường đang thế nào.
Mở công ty riêng
Nhiều người làm nghề lâu năm mơ mở công ty riêng. Đây là lựa chọn có nhiều tự do và cũng nhiều rủi ro nhất. Bạn phải lo cả giấy phép, ký quỹ, dòng tiền, nhân sự, tiếp thị, chứ không chỉ làm tour giỏi.
Người mở công ty thành công thường đã đi qua nhiều vị trí: dẫn đoàn, điều hành, bán tour, có khi làm quản lý. Họ hiểu bộ máy từ bên trong, và có sẵn một mạng lưới khách, nhà cung cấp, hướng dẫn viên tin cậy.
Hãy chuẩn bị kỹ trước khi mở: một ngách rõ ràng, một nhóm khách ban đầu, đủ tiền cho những tháng đầu, và những người cộng sự bù được chỗ yếu của mình.
Mở công ty không phải là nấc cao nhất bắt buộc. Có những người làm quản lý giỏi cả đời ở công ty người khác và hài lòng với điều đó.
Con đường chuyên gia: đi sâu thay vì đi lên
Có một con đường ít được nói tới: trở thành người giỏi nhất ở một việc cụ thể. Hướng dẫn viên chuyên một thị trường khách nước ngoài, chuyên tour lịch sử một vùng, chuyên tour đi bộ đường dài, chuyên đoàn người lớn tuổi.
Những chuyên gia như vậy được các công ty tìm đến, có thể chọn đoàn, chọn lịch, và thường giữ được niềm vui với nghề lâu hơn vì làm đúng điều mình thích.
Con đường này cần học không ngừng: đọc sâu về chủ đề, đi lại tuyến nhiều lần, giữ quan hệ với cộng đồng, cập nhật những thay đổi.
Không có con đường nào cao hơn con đường nào. Câu hỏi đúng là bạn muốn mỗi ngày làm việc của mình trông như thế nào sau mười năm nữa, rồi chọn nấc phù hợp với câu trả lời ấy.
Câu hỏi thường gặp
Từ hướng dẫn viên lên điều hành mất bao lâu?
Không có thời gian cố định, tuỳ công ty và năng lực từng người. Thường cần vài năm dẫn đoàn đủ nhiều tuyến và loại khách. Chủ động xin phụ điều hành vào mùa vắng khách là cách tốt để chuẩn bị.
Làm quản lý trong công ty lữ hành cần kỹ năng gì?
Giao việc, kèm người mới, đánh giá công bằng, giải quyết mâu thuẫn, đọc số liệu tài chính cơ bản, lập kế hoạch và giao tiếp rõ ràng. Kinh nghiệm thực địa vẫn rất quan trọng để quyết định đúng.
Có nên mở công ty lữ hành ngay sau vài năm đi làm?
Chỉ nên khi đã có ngách rõ ràng, nhóm khách ban đầu, đủ tài chính cho những tháng đầu và hiểu bộ máy vận hành. Nhiều người chọn làm thêm vài năm ở vị trí điều hành hay quản lý trước khi tự mở.
Hướng dẫn viên lâu năm có nhất thiết phải lên quản lý?
Không. Nhiều người chọn đi sâu thành chuyên gia một tuyến, một nhóm khách và rất thành công. Lên quản lý là một nghề khác, không phải ai giỏi dẫn đoàn cũng thích hay hợp với việc quản lý người.
Làm sao để được cân nhắc thăng tiến trong công ty lữ hành?
Làm tốt việc hiện tại, chủ động nhận thêm việc ở vị trí kế tiếp, góp ý xây dựng sau mỗi đoàn, học những kỹ năng quản lý sớm và cho cấp trên biết mong muốn của mình.
