Tour bớt rác bắt đầu từ lúc thiết kế chứ không phải lúc khách vứt rác. Thay những chai nước nhỏ bằng bình lớn và bình cá nhân, chọn nhà cung cấp hạn chế đồ nhựa dùng một lần, mang rác ra khỏi những nơi khó thu gom, và dặn khách bằng lời nhẹ nhàng. Những việc nhỏ ấy lặp lại qua hàng trăm đoàn sẽ thành một con số lớn.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Người làm tour thấy rõ hơn ai hết rác theo chân khách đến những nơi đẹp nhất. Tập này không phải bài giảng về môi trường, mà là những thay đổi cụ thể một công ty lữ hành có thể làm ngay, và cái giá thật của chúng.
Chai nước nhỏ: nguồn rác lớn nhất trên xe
Thói quen phát mỗi khách vài chai nước nhỏ mỗi ngày làm ra rất nhiều vỏ chai. Đoàn ba mươi người đi ba ngày, mỗi người hai chai một ngày, đã là gần hai trăm vỏ chai. Nhân lên với số đoàn trong một năm, con số khiến nhiều người giật mình.
Cách thay thế đơn giản là đặt một bình nước lớn trên xe, mời khách mang bình cá nhân hoặc tặng mỗi khách một bình dùng suốt chuyến. Nhiều khách giữ chiếc bình đó làm kỷ niệm.
Cần lưu ý vệ sinh: bình nước lớn phải là nguồn nước uống đảm bảo, vòi rót sạch, được thay và rửa đúng cách. Hướng dẫn viên hay tài xế phải được dặn rõ việc này.
Có những chặng không tiện, như đi bộ đường dài không có xe theo. Khi đó, khách tự mang bình và đoàn tìm điểm lấy nước dọc đường, hoặc chấp nhận dùng chai nhưng mang vỏ về.
Đồ nhựa dùng một lần ở nhà hàng và điểm dừng
Hộp xốp, ống hút, thìa nhựa, túi ni lông xuất hiện ở rất nhiều bữa ăn nhẹ, bữa trưa dã ngoại, quầy nước ở điểm dừng. Công ty có thể đặt yêu cầu với nhà cung cấp: dùng bát đĩa thật nếu ăn tại chỗ, hộp có thể tái sử dụng hay vật liệu tự nhiên cho bữa mang đi.
Không phải nhà cung cấp nào cũng làm được ngay. Hãy bắt đầu bằng những nơi quen, giải thích lý do và cùng tìm cách. Có nơi chỉ cần bớt ống hút và túi ni lông đã là một bước.
Một số thay thế có chi phí cao hơn một chút. Công ty cần tính vào giá thành và nói rõ với khách nếu cần. Nhiều khách sẵn lòng chấp nhận khi biết lý do.
Đừng biến việc này thành lời quảng cáo xanh sáo rỗng. Làm thật, đo được, rồi mới nói.
Rác ở những nơi thu gom khó
Ở vùng núi cao, đảo nhỏ, bản xa, việc thu gom rác rất khó và tốn kém. Rác của khách để lại có thể nằm đó rất lâu, hoặc bị đốt gây khói độc. Người làm tour có trách nhiệm không để đoàn mình góp thêm vào gánh nặng đó.
Nguyên tắc là cái gì mang vào thì mang ra. Chuẩn bị túi đựng rác cho đoàn, gom rác sau mỗi bữa ăn dã ngoại, mang về đến nơi có thu gom. Hướng dẫn viên làm gương trước.
Với những tour đi bộ, cắm trại, hãy dặn khách cả những thứ tưởng vô hại như vỏ trái cây. Chúng có thể không phải thức ăn của động vật nơi đó, và trông rất xấu dọc lối mòn.
Có thể kết hợp một hoạt động nhặt rác ngắn vào chương trình, nhưng làm vì ý nghĩa chứ không phải để chụp ảnh. Khách thấy nhóm mình để lại lối đi sạch hơn lúc đến sẽ nhớ điều đó.
Dặn khách thế nào để không thành giảng đạo
Không ai muốn đi chơi mà bị lên lớp. Lời dặn về rác nên ngắn, vui, gắn với câu chuyện. Ví dụ kể về những người dân trên đảo phải chở rác vào đất liền bằng thuyền, rồi nhờ khách giữ rác lại để đoàn mang về cùng.
Cho khách cách làm dễ dàng: túi đựng rác sẵn trên xe, bình nước sẵn để rót, lời nhắc trước mỗi bữa dã ngoại. Khi việc đúng dễ làm, phần lớn khách sẽ làm.
Khen những người làm tốt, đừng chỉ trích người làm chưa tốt trước mặt cả đoàn. Một lời cảm ơn công khai khi cả đoàn gom rác sạch sẽ có sức lan toả hơn mọi lời nhắc nhở.
Và nhất quán: nếu công ty nói về giảm rác mà trên xe vẫn phát chai nhựa, khách sẽ thấy ngay sự không thật.
Đo và kể lại một cách trung thực
Muốn biết mình có thật sự giảm rác không, hãy đếm một vài thứ đơn giản: số chai nước phát ra mỗi đoàn trước và sau khi đổi cách làm, số nhà cung cấp đã bỏ hộp xốp. Con số nhỏ nhưng thật có giá trị hơn những khẩu hiệu lớn.
Chia sẻ lại cho đội ngũ, cho nhà cung cấp, cho khách. Mọi người thấy kết quả sẽ có động lực làm tiếp.
Đừng nói quá. Không có tour nào không để lại dấu chân, và không ai tin một công ty tự nhận là hoàn toàn xanh. Nói thật những gì đã làm và những gì còn đang cố.
Những thay đổi này bắt đầu từ một vài quyết định nhỏ trong thiết kế tour. Không cần chờ một chương trình lớn, chỉ cần bắt đầu từ đoàn tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ nước đóng chai trên tour có đảm bảo vệ sinh không?
Có thể đảm bảo nếu dùng nguồn nước uống đạt chuẩn, bình chứa và vòi rót sạch, được thay và vệ sinh đúng cách. Hướng dẫn viên và tài xế cần được dặn rõ quy trình. Ở những chặng không đảm bảo được, có thể dùng chai nhưng mang vỏ về.
Giảm đồ nhựa có làm tour đắt hơn không?
Một số thay thế có chi phí cao hơn một chút, nhưng nhiều thay đổi như bớt ống hút, dùng bát đĩa thật thì gần như không tốn thêm. Công ty nên tính vào giá thành và giải thích với khách khi cần.
Khách vứt rác bừa bãi thì hướng dẫn viên nên làm gì?
Nhắc riêng một cách nhẹ nhàng, đưa túi đựng rác, và làm gương. Không nên chỉ trích trước mặt cả đoàn. Chuẩn bị sẵn chỗ bỏ rác tiện lợi là cách tốt nhất để khách không phải vứt bừa.
Có nên tổ chức hoạt động nhặt rác cho khách không?
Có thể, nếu làm thật lòng, an toàn và phù hợp với nơi đến. Một hoạt động ngắn, có ý nghĩa, phối hợp với người dân hoặc đơn vị quản lý địa phương sẽ tốt hơn một buổi làm để chụp ảnh.
Làm sao biết nhà cung cấp có cùng chí hướng giảm rác?
Hỏi trực tiếp, quan sát cách họ phục vụ, và bắt đầu bằng một vài yêu cầu nhỏ. Nhà cung cấp sẵn lòng thay đổi dần dần thường là đối tác tốt về lâu dài, hơn là nơi hứa nhiều mà không làm.
