Làm sản phẩm du lịch cùng hộ dân là để họ góp phần quyết định chứ không chỉ làm theo yêu cầu. Cùng chọn món ăn, cùng định nhịp đón khách, được hỗ trợ những kỹ năng còn thiếu như vệ sinh, an toàn, giao tiếp, nhưng vẫn giữ nguyên cái riêng của nếp nhà mình. Khách đến là để thấy nếp nhà ấy chứ không phải một khách sạn thu nhỏ.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Ở tập trước mình nói về chuyện tiền về tay ai. Tập này đi vào cách làm cụ thể: một công ty lữ hành ngồi cùng một gia đình nông dân, một người thợ, một bà cụ nấu ăn ngon, để cùng làm ra một trải nghiệm mà cả khách lẫn chủ nhà đều thấy vui.
Chọn hộ: người muốn đón khách, không chỉ nhà đẹp
Khi tìm hộ đón khách, nhiều người chọn nhà đẹp nhất, rộng nhất, gần đường nhất. Nhưng điều quan trọng hơn là gia đình đó có thật sự muốn đón khách không, có người trong nhà thích trò chuyện không, có thời gian không.
Một gia đình hiếu khách trong căn nhà đơn sơ sẽ cho khách trải nghiệm tốt hơn một căn nhà đẹp mà chủ nhà miễn cưỡng. Khách cảm nhận được sự miễn cưỡng ngay từ bữa cơm đầu.
Hãy để tổ cộng đồng hoặc trưởng thôn giới thiệu và cùng chọn, tránh tạo cảm giác công ty chọn nhà này bỏ nhà kia gây ganh tị trong làng. Nếu có thể, xoay vòng khách giữa các hộ.
Gặp gỡ nhiều lần trước khi đưa khách tới. Ngồi ăn một bữa, ngủ lại một đêm, nghe gia đình kể chuyện. Đó là cách để hai bên hiểu nhau.
Cùng thiết kế bữa ăn và hoạt động
Đừng mang thực đơn từ thành phố về bắt hộ dân nấu. Hãy hỏi gia đình họ thường ăn gì, món gì là niềm tự hào, mùa này có gì. Bữa cơm thật của người địa phương mới là thứ khách nhớ.
Cùng điều chỉnh vừa đủ cho khách: bớt cay cho khách không quen, có món chay cho người ăn chay, nấu kỹ hơn những món sống. Điều chỉnh mà không làm mất cái riêng.
Hoạt động cũng vậy. Hỏi gia đình họ có thể chia sẻ điều gì: cùng ra đồng, cùng làm bánh, nghe kể chuyện làng, học vài câu hát. Để họ chọn những gì họ thấy thoải mái và tự hào.
Ghi lại những gì đã thống nhất thành một bản mô tả đơn giản: khách đến lúc nào, làm gì, ăn gì, nghỉ ở đâu, cần chuẩn bị gì. Cả hai bên cùng giữ một bản.
Hỗ trợ những kỹ năng còn thiếu
Hộ dân giỏi nấu ăn, giỏi nghề, nhưng có thể chưa quen với những yêu cầu của khách du lịch: nhà vệ sinh sạch sẽ, nước rửa tay, chăn màn giặt sạch cho mỗi đoàn, bảo quản thực phẩm đúng cách. Đây là những thứ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ và cảm nhận của khách.
Công ty lữ hành có thể hỗ trợ bằng cách cùng hộ dân tìm hiểu các yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm, giới thiệu các lớp tập huấn của địa phương, đôi khi hỗ trợ một phần chi phí cải tạo nhà vệ sinh hay mua chăn màn với thoả thuận rõ ràng.
Về giao tiếp, có thể chia sẻ vài điều khách hay cần: giờ ăn, cách giới thiệu món, cách nói khi khách cần gì đó. Không cần dạy hộ dân nói như nhân viên khách sạn, chỉ cần họ thấy tự tin.
Những yêu cầu pháp lý về đón khách lưu trú tại nhà dân, như thủ tục khai báo tạm trú, nên hỏi chính quyền địa phương để hướng dẫn hộ dân làm đúng.
Giữ nếp nhà, đừng biến thành khách sạn
Có một áp lực vô hình đẩy các nhà đón khách ngày càng giống nhau: cùng một kiểu chăn đệm, cùng một thực đơn, cùng một bài giới thiệu. Đến lúc đó, khách không còn lý do gì để chọn ở nhà dân.
Người làm tour nên giúp hộ dân giữ cái riêng: căn bếp với cách nấu riêng, góc nhà có đồ vật gắn với gia đình, câu chuyện của ông bà. Khuyến khích họ sửa những gì cần cho vệ sinh và an toàn, nhưng không cần sửa những gì làm nên bản sắc.
Cũng cần giữ cho gia đình có không gian riêng. Khách ở chung nhà nhưng không có nghĩa là được vào mọi phòng, mọi lúc. Dặn khách tôn trọng những khu vực gia đình giữ riêng.
Một nhà đón khách thành công là nhà mà sau nhiều năm, gia đình vẫn sống đúng như họ muốn, và khách vẫn thấy mình là khách được mời chứ không phải người thuê phòng.
Phản hồi hai chiều và cùng lớn lên
Sau mỗi đoàn, hãy hỏi gia đình thấy thế nào: khách có tôn trọng không, có gì làm họ khó chịu không, có muốn thay đổi gì không. Đồng thời chuyển lại cho họ những lời khen của khách. Lời khen cụ thể làm người ta tự hào và muốn làm tốt hơn.
Góp ý cho hộ dân phải khéo léo. Thay vì nói nhà vệ sinh bẩn, hãy nói khách rất thích bữa ăn, chỉ có nhà vệ sinh là cần sạch hơn, mình cùng tính cách nhé. Tôn trọng là điều kiện để góp ý có tác dụng.
Theo thời gian, nhiều hộ dân có thể tự đón khách lẻ, tự có khách quen. Đó không phải mất khách của công ty, mà là dấu hiệu cộng đồng đang lớn lên đúng như mục đích của du lịch cộng đồng.
Một mối quan hệ tốt giữa công ty và hộ dân là khi cả hai bên đều thấy mình được lợi và được tôn trọng.
Câu hỏi thường gặp
Nhà dân đón khách cần đáp ứng những gì?
Ít nhất là sạch sẽ, an toàn, có nhà vệ sinh dùng được, chăn màn sạch và bữa ăn bảo đảm vệ sinh. Các yêu cầu pháp lý như khai báo tạm trú cho khách nên hỏi chính quyền địa phương để làm đúng quy định.
Có nên thay đổi món ăn của hộ dân cho hợp khẩu vị khách?
Chỉ nên điều chỉnh vừa đủ như bớt cay, nấu kỹ hơn, thêm món chay khi cần. Giữ lại những món gia đình thường ăn và tự hào, vì đó mới là thứ khách nhớ và kể lại.
Công ty có nên hỗ trợ tiền cải tạo nhà cho hộ dân không?
Có thể, nếu có thoả thuận rõ ràng về mục đích, mức hỗ trợ và cách hoàn lại nếu có. Nên ưu tiên những cải tạo liên quan đến vệ sinh và an toàn, và để gia đình tự quyết những gì thuộc về nếp nhà.
Làm sao tránh ganh tị giữa các hộ trong làng?
Làm việc qua tổ cộng đồng hoặc trưởng thôn, minh bạch tiêu chí chọn hộ, xoay vòng khách khi có thể và đóng góp vào quỹ chung của làng nếu có. Điều quan trọng là người trong làng thấy du lịch mang lại lợi ích chung.
Hộ dân có nên tự nhận khách lẻ không?
Đó là quyền của họ và thường là dấu hiệu tốt. Công ty và hộ dân có thể thoả thuận về những đoàn do công ty đưa tới, còn phần khách lẻ hộ dân tự quyết. Tôn trọng sự tự chủ giúp quan hệ bền lâu hơn.
