Người địa phương làm hướng dẫn tại điểm mang tới thứ mà người dẫn đoàn từ xa khó có được: câu chuyện của chính quê họ, kể bằng giọng của người lớn lên ở đó. Để làm tốt, công ty lữ hành cần hỗ trợ họ học nghiệp vụ và đủ điều kiện hành nghề theo quy định, trả công xứng đáng, và phối hợp nhịp nhàng giữa họ với hướng dẫn viên suốt tuyến.
Chào bạn, đây là Nhà Lữ Hành. Có những chuyến đi mà điều khách nhớ nhất không phải cảnh đẹp, mà là cậu thanh niên trong bản dẫn đường và kể về thời ông nội đi săn, hay cô gái ở làng chài chỉ cho khách cách đọc màu nước. Tập này mình nói về những người hướng dẫn như vậy.
Vì sao người địa phương kể hay hơn?
Người dẫn đoàn suốt tuyến đi qua hàng chục nơi, học từ sách và từ những lần đến. Người địa phương thì sống ở đó, biết mùa nào hoa nở, đêm nào trăng sáng, cây nào ông bà dặn không được chặt. Kiến thức đó không có trong sách nào.
Họ cũng là người trong cuộc. Khi kể về một lễ hội, họ kể về chính gia đình mình chuẩn bị ra sao. Khi chỉ một ngôi nhà cũ, họ biết ai từng sống ở đó. Khách cảm nhận được sự gắn bó ấy và tin hơn.
Với cộng đồng, mỗi người trẻ làm hướng dẫn là một người có việc làm ở quê, không phải rời đi. Đó là một trong những lợi ích thiết thực nhất của du lịch cộng đồng.
Với công ty lữ hành, có một người địa phương giỏi là có một sản phẩm khó bắt chước.
Hỗ trợ học nghiệp vụ và điều kiện hành nghề
Người địa phương biết nhiều nhưng chưa chắc biết cách kể cho khách, cách giữ giờ, cách xử lý khi khách mệt hay có sự cố. Những điều này học được qua các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ và qua việc đi cùng những hướng dẫn viên có kinh nghiệm.
Theo cơ chế chung, người làm hướng dẫn tại một khu, một điểm du lịch cần có thẻ hướng dẫn viên tại điểm theo quy định. Công ty có thể giúp họ tìm hiểu điều kiện, thủ tục và các khoá bồi dưỡng tại cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh.
Ngoại ngữ là cánh cửa thứ hai. Không cần giỏi ngay, vài câu chào hỏi, vài từ về cây cỏ, nghề nghiệp cũng làm khách nước ngoài rất vui. Có thể kết hợp với hướng dẫn viên suốt tuyến dịch lại phần còn lại.
Hãy để họ giữ giọng kể của mình. Dạy kỹ năng chứ đừng dạy họ đọc một bài thuyết minh mẫu, vì cái hay của họ chính là sự tự nhiên.
Trả công và tôn trọng thời gian
Người hướng dẫn tại điểm thường còn công việc khác: làm ruộng, làm nghề, chăm con. Mỗi buổi dẫn khách là họ bỏ một phần việc đó. Thù lao phải xứng đáng, được thoả thuận rõ ràng và trả đúng hẹn.
Lịch đoàn phải được báo sớm để họ sắp xếp. Huỷ đoàn sát giờ mà không báo hay không bù đắp là cách nhanh nhất để mất một người hướng dẫn giỏi.
Đừng biến họ thành người kiêm nhiều việc không được trả công, ví dụ vừa dẫn đường vừa xách đồ, vừa nấu ăn vừa dọn dẹp mà chỉ được trả cho phần dẫn đường.
Một người hướng dẫn tại điểm được đối xử tốt sẽ ở lại với công ty nhiều năm, và giới thiệu thêm người trẻ khác trong làng.
Phối hợp với hướng dẫn viên suốt tuyến
Khi đoàn đến điểm, hướng dẫn viên suốt tuyến bàn giao khách cho người hướng dẫn tại điểm: giới thiệu ngắn, báo tình hình đoàn, những khách cần lưu ý. Rồi lùi lại một bước, để người địa phương làm chủ phần của họ.
Lỗi hay gặp là hướng dẫn viên suốt tuyến chen vào kể thêm, sửa lời, hoặc cầm micro không trả. Điều đó làm người địa phương mất tự tin và khách không biết nghe ai.
Ngược lại, người hướng dẫn tại điểm cần biết giờ đoàn phải rời đi, những gì đoàn đã được nghe ở chặng trước để không kể trùng, và khi nào nên chuyển lại cho người dẫn suốt tuyến.
Một buổi trao đổi ngắn trước khi đoàn tới, dù chỉ qua điện thoại, giúp hai người phối hợp trơn tru như một đội.
Giữ người trẻ ở lại quê
Ở nhiều vùng, người trẻ rời quê đi làm xa vì không có việc. Du lịch cộng đồng có thể mở ra một con đường khác, nhưng chỉ khi công việc đó đủ ổn định và đủ tự hào để họ chọn ở lại.
Công ty lữ hành có thể góp phần bằng cách đưa khách đều đặn, trả công tử tế, mời họ tham gia những buổi tập huấn, và ghi nhận họ trước khách. Một lời giới thiệu như đây là người hiểu khu rừng này nhất mà mình biết có giá trị lớn với người trẻ.
Cũng nên giúp họ thấy con đường phía trước: từ hướng dẫn tại điểm có thể học thêm để làm hướng dẫn viên nội địa, quản lý một nhóm du lịch cộng đồng, hay tự đón khách lẻ.
Khi người trẻ ở lại và tự hào kể chuyện quê mình, cộng đồng giữ được ký ức và khách nhận được một trải nghiệm không nơi nào khác có.
Câu hỏi thường gặp
Người địa phương có cần thẻ để làm hướng dẫn tại điểm không?
Theo cơ chế chung, người hành nghề hướng dẫn trong phạm vi khu, điểm du lịch cần có thẻ hướng dẫn viên tại điểm theo quy định. Điều kiện và thủ tục cụ thể nên hỏi cơ quan quản lý du lịch cấp tỉnh nơi điểm đó trực thuộc.
Hướng dẫn viên suốt tuyến nên làm gì khi người địa phương đang dẫn?
Lùi lại, để người địa phương làm chủ phần của họ, chỉ hỗ trợ dịch hay giữ giờ khi cần. Không chen vào kể thêm hay sửa lời trước mặt khách. Có góp ý gì thì nói riêng sau đó.
Người địa phương không biết ngoại ngữ có dẫn khách nước ngoài được không?
Được, nếu có hướng dẫn viên suốt tuyến dịch lại. Vài câu chào hỏi đơn giản bằng ngoại ngữ cũng làm khách rất vui. Nhiều khách quý giọng kể nguyên bản của người địa phương hơn một bài thuyết minh trơn tru.
Thù lao cho người hướng dẫn tại điểm nên tính thế nào?
Nên thoả thuận rõ theo buổi hay theo đoàn, tính tới thời gian họ phải bỏ công việc khác, và trả đúng hẹn. Không nên để họ kiêm thêm việc mà không được trả công tương xứng.
Làm sao tìm được người địa phương phù hợp làm hướng dẫn?
Hỏi tổ cộng đồng, trưởng thôn, những gia đình đã quen đón khách. Tìm người thích trò chuyện, hiểu quê mình và muốn chia sẻ. Đi cùng họ vài lần trước khi giao đoàn để hai bên hiểu nhau.
